Özet

Bu çalışmanın amacı su kirliliğinin sonuçlarını, nedenlerini ve bunun karşısında alınabilecek önlemleri aktarmaktır. Rengi ve kokusu olmayan, kimyasal formülü H₂O olan su, Dünya yüzeyinde katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilir. Susuz hayattan bahsedilemez. Ancak suyun kirlenmesi canlılar üzerinde hastalıklara ve ölüme sebep olur. En tehlikeli olanlar ise vücut suyunu azaltan hastalıklardır. Canlıların; dolaşım, boşaltım, sinir ve iskelet sistemi gibi birçok yaşamsal faaliyetinin ana maddesidir. Bu makalede de canlılar için bu denli önemli bir bileşiğin kirlenmesinden doğan sonuçlar,  alınabilecek önlemler ve kullanıma uygun suyun özellikleri yer almaktadır. Kirlenmesinden kaynaklanan hastalıklar, canlı yaşamında oluşabilecek hasarlara örnek verilmektedir ve dünyaya verdiği zarar aktarılmaktadır.

Abstract

The purpose of this study is, to summarise reasons and affects of water pollution and precaution against it. Water, which has no colour, no savour and H₂O chemical formula, can be found in solid, liquid an base form in the Earth. A life without water isn’t possible, that’s why pollution of it causes deaths and disease in living organisms. The most dangerous of  this disease causes water loss. Water is the main ingredient of many vital activities such as circulation, excretion, nerve and skeletal system. In this article there are affects, reason of water pollution and  precautions against and usable heathy water’s properties. Article narrates disease, damages on living organism and the Earth.

Giriş

Dünya üzerinde 141 milyar m³ su bulunur. Bu suyun %98’I kullanılamayan tuzlu sudur,  okyanuslarda ve iç denizlerde bulunur. %2,5 değerinde olan tatlı suyun %87’si buzullarda, yer altı sularında, toprakta ve atmosferde bulunur. Su, canlıların yaşanması için vazgeçilmez olan kokusuz ve tatsız bir bileşiktir. Doğada katı, sıvı ve gaz olarak bulunabilen su, 2 hidrojen ve 1 oksijen atomundan oluşur. Suyun özellikleri canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gereklidir. Örneğin; kılcallık özelliği bitkilerin en uç noktalarına bile su iletilmesi ve bunun sonucunda besin üretilmesini sağlar. Yüksek buharlaşma ısısı insanların vücut ısılarını korumalarında yardımcı olur. Suyun bize bu kadar yararı varken, saf suyun içilmesi canlılarda zehirlenmelere sebeb olabilir bu nedenle doğada saf su bulunmaz. Saf suya en yakın su yağmur suyudur.

Su kirliliği, su kitlesinin çevresel faktörlerden dolayı kirlenmesiyle oluşan küresel bir sorundur. Dünya’daki atık sularının %80’i nehirlere, göllere ve okyanuslara boşaltılıyor. Bu durum içme suyunun azalmasına neden oluyor. Günde 14000 insanın doğrudan veya dolaylı olarak ölümüne sebep olmaktadır. Örneğin; Toprakta bulunan kimyasal atık ve zehirler, yağmur sularından oluşan yeraltı sularını zehirlemektedir. Ancak Yağmur Suyu bizim en önemli içme suyu kaynaklarımızdan biridir. Okyanus ve deniz kirliliğin sebepleri ise; kimyasallar, besin atıkları, fabrikalar ve çiftliklerden salınan zehirlerin okyanus veya okyanusa akan nehirlere boşaltılmasıdır.

Su yaşamsal vücut olaylarının vazgeçilmez maddesidir. İnsan vücudunda çeşitli yaş gruplarına göre farklılıklar göstermekle birlikte ortalama %70 oranında su vardır. Susuz ortamda canlılar, canlılık olaylarını sürdüremezler. Kasların kasılması, beyin omurilik sıvısının metabolik ve koruyu etkisi, beş duyunu etkinliği, üreme, boşaltım, sindirim, sinir, kas iskelet sistemlerinin etkinliği ve bütünlüğü su ile sağlanır. İnsan vücudu idrarla 1.5L, farkedilemeyeceği su kaybıyla 500 mL, solunum ile 350 mL, dışkı ile 50 mL su yitirir. Vücuttaki suyun %3 oranında azalması bile böbreklerin kandaki metabolizma artıklarını süzemez hale getirebilir. Vücuttaki suyun azalmasının yanı sıra artması da metabolik dengenin bozulmasına neden olur, dolaşım sisteminin dinamiğini bozar.

Suyun Kirlenmesinin Nedeni Ve Çeşitleri

Endüstriyel Kirlenme

Endüstri kuruluşlarının atıkları arıtılmadan akarsulara verilmesi, bu akarsularda canlıların üremesini olanaksız hale getirebilir. Bazen bu atıklar toprağa gömülerek, yağmur suları ve sızıntılarla yer altı sularınının kirlenmesine neden olabilir. Bu kimyasal atıklarının bazıları biyolojik olarak yok edilebilirken, bazıları edilemeyebilir. Örneğin bir PET şişenin doğada yok olması için yaklaşık 500 yıllık bir süre gerekir. Kirliliğe sepet olan endüstriyel kuruluşlar örnek olarak enerji santralleri; çelik, kağıt ve otomobil fabrikaları verilebilir. Bir diğer endüstriyel kirletici ise petrol ve yağ atıklarıdır. Büyük su yollarına veya denizlere çeşitli nedenlerle akan petrol yarattığı kirlilik sebebiyle suda yaşayan canlıların ve su kuşlarının ölümüne sebebiyet verebilmektedir.

Evsel Kirlenme

Evsel kirlenme etkenlerininin başında lağım ve çöpler gelir. Lağımlar, insan dışkısı ve idrarını içermektedir. Organik atıkların su kaynaklarımızda bulunması bakteri miktarının artmasına sebep olur. Bu maddelerin, bakteriler tarafından parçalanması gerekir ve parçalanırken oksijen kullanımı artar. Suda bulunan oksijenin azalması, suda yaşayan canlıların yetersiz oksijenden ölmesine sebep olur. Çöplerin denizlere ve akarsulara atılması, toprağa dökülmesi, yakılması kirlilik nedenidir. Çöplüklerin yer altı sularını kirletmesi olağandır. Bir diğer etken olan deterjanlar, içerisinde bol miktarda fosfat ve nitrat bulundurur. Suda fosfat ve nitratın artması, algleri artırır. Alglerin aşırı derecede artması sudaki besin miktarını azaltarak biyolojik dengeyi bozar.

Tarımsal Kirlenme

Tartımda üretimi artırmak aracıyla kullanılan kimyasal gübreler ve tarım ürünlerini böceklerden korumak için kullanılan bir takım kimyasallar yağmur suları ile toprak altına geçerek, yer altı sularının kirlenmesine sebep olur. Akarsulara karışan kimyasallar, akarsulardan canlılarda hayati tehlike yaratabilir. Bu kimyasal maddelerin canlıların vücudunda veya dokularında birikmesine biyolojik birikim denir. Bunun sonucunda besin zincirinin en tepesindeki canlı en çok etkilenen canlı olur. Canlılarda biyolojik birikime sebep olan maddelere DDT örnek verilebilir.

Kirli Suyun Neden Olduğu Hastalıklar

Sulardaki endüstri atıklardan meydana gelir. Suya çeşitli nedenlerle karışmış olabilecek sülfat, nitrat, arsenik, siyanür, bakır gibi maddeler zehirlenme ve hastalıklara sebeb olmaktadır. İçme suyu içerisindeki süspansiyon halindeki ince kum ve diğer tanecikler ishallere sebep olabilirler. Küçük yosunlar, maya mantarları, küf mantarları da büyük problem teşkil ederler.

Hayvanlarda bulunan anntrax,, salmonellose, brucellose, tularemi, pasteurellose, toxoplasmosis, leptospirosis, domuz kızılı, psittacosis, mantar hastalıkları gibi birçok hastalık su yoluyla geçebilecek hastalıklardandır. Virüslerin bulaştırdığı hastalıklara örnek olarak çocuk felci, enfeksiyon hepatit, şap hastalığı, sığır vebası verilebilir.

Su Kirlenmesini Engelleyebilmek İçin Alınması Gereken Önlemler

• Yarım ilaçları rastgele kullanılmamalı, yetkili kuruluşların gözetiminde kullanılmalıdır. Kullanılırken yer altı sularını etkileme ve kirletme oranı göz önünde bulundurulmalıdır.
• Sanayi kuruluşlarının atıkları arıtılmadan akarsu veya diğer su kaynaklarına boşaltılmamalıdır.
• Su kaynaklarına dışarıdan insan ve hayvan girmesini engelleyecek biçimde çevrilmelidir. Su kaynaklarının beslenme bölgelerinde endüstri kuruluşları, mandıra veya çiftlikler kurulmamalıdır. 
• Yeraltı suyunun yüzeye çıkış noktalarına göre sızıntı yapmayacak bir tabaka veya örtüyle güzlendirilmesi gerekir.
• İçme ve kullanma suyu civarlarında suların kirlenmesine yol açabilecek faaliyetler yapılmamalıdır.
• Çöp ve molozların su kaynaklarına atılmasını izin verilmemelidir.
• İçme ve kullanma sularının çevrelerini gerektiğinde çitle çevirerek koruma alanları oluşturulmalıdır.

Sağlıklı İçme Suyunun Özellikleri

İnsan ihtiyaçlarını karşılamak İçin gerekli olan suyun, hastalık ve her türlü zararlı etkiler yaratabilecek mikroorganizmalar, mineral ve organik maddelerden arındırılmış olması gerekmektedi. Ayrıca su estetik açıdan da kabul edilebilir olmalıdır. Bulanıklığının, rengin, kokunun ve istenmeyen taşların giderilmiş olması gerekmektedir.Suda bulanıklık ve renk faktörlerinin az olması gerekmektedir. Su içindeki metalik iyonlar, humik ve fulvik asitler, plankton ve çürümüş bitkiler suda renk kaynaklarıdır. Bunaklılık ise kil, şilt ve çok minik organik ve inorganik maddelerden kaynaklanmaktadır .Suyun kabul edilebilir olması için takının da iyi olması gerekmektedi. Sudaki tat içindeki Demir, bakır, manganez ve çinko gibi metal iyonlarının varlığından kaynaklanmaktadır. İstenmeyen koku ve tat suyun sentetik organiklerle kirlenmesiyle  veya arıtma esnasında kullanılan maddelerle ilişkilidir.Buna ek olarak kabul edilebilir sıcaklıkta olmalıdır. Bu özellikleri taşıyan sulara içme suyu denilmiştir.

Sonuç

Görüldüğü üzere su kirliliği, canlı yaşamı için büyük bir tehlike oluşturmaktadır. Su kirliliği, ölümle, ekosistemde bozulmalar  veya hastalıklarla sonuçlanır. Buna rağmen Dünya nüfusunun dörtte birimden fazlası olan 2,1 milyar insan temiz  suya ulaşamıyor. Ayrıca yaklaşık 14000 insan hayatını su kirliliği nedeniyle kaybetmektedir. İçme suyunun da sağlıklı olması İçin bazı kriterleri sağlaması gerekmektedir. Örneğin; kokusuz ve renksiz olması, içinde bulanıklığına sebeb olacak maddelerim olmaması gerekir.

Kaynakça

• Akar, A. (2000). İçme Suyu Kalitesi. İTÜ. http://160.75.25.57/bitstream/11527/19150/1/101265.pdf

• Groundwater Quality For Drinking And Irrigation Purposes And Potential Health Risks Assessment: A Case Study From Semi-Arid Region Of South India – Exposure And Health. (n.d.). SpringerLink. Retrieved December 31, 2021, from https://link.springer.com/article/10.1007/s12403-018-0288-8

• Güler, Ç., & Çobanoğlu, Z. (1994). Su Kirliliği. http://sbu.saglik.gov.tr/ekutuphane/kitaplar/css12.pdf

• Sadıker, İ. (2004, December 31). SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ. Doğacevre.Com.Tr. http://www.dogacevre.com.tr/files/pdf/81.pdf

• Safe Drinking Water. (n.d.). Google Books. Retrieved December 31, 2021, from https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=KhiKu7nyCD0C&oi=fnd&pg=PR3&dq=drinking+water&ots=POe79TBPlq&sig=2igZkWNdF6K6Hy5teLca2b2J0co&redir_esc=y

• Su Kirliliği Nedir? Nasıl Önlenebilir? – Mag Çanta. (n.d.). Mag Çanta. Retrieved December 31, 2021, from https://www.magcanta.com/su-kirliligi-nedir-nasil-onlenebilir/